KunststofenRubber.nl

Aangepast enzym maakt bouwstenen lignine bruikbaar

07 december 2022 om 13:08 uur

Via een chemisch-enzymatisch proces is het mogelijk lignine om te zetten in eugenol, dankzij een aangepast enzym. Beeld: Laura Alvigini, University of Pavia.

Een team onder leiding van enzym-ingenieur Marco Fraaije van de RUG heeft een enzym ontwikkeld dat een bouwsteen van lignine kan aanpassen zodat die bruikbaar is voor chemische synthese.


Het enzym is beschreven in Nature Communications. 

 

Biomassa van planten is een aantrekkelijke bron van op koolstof gebaseerde moleculen. Maar een kwart ervan bestaat uit de biopolymeer lignine, die lastig is af te breken tot bruikbare bouwstenen. Lignine verdwijnt nu vooral in de ovens van energiecentrales. Daarom werken wetenschappers wereldwijd aan manieren om beter gebruik te maken van deze groene grondstof.

 

Geurstoffen

RUG-hoogleraar Marco Fraaije, hoofd van de Moleculaire Enzymologie groep, zoekt in een Europees onderzoeksproject naar waardevolle toepassingen van biomassa en kijkt daarbij nadrukkelijk naar lignine. ‘We weten dat een groep aan de universiteit van Leuven een chemisch proces heeft ontwikkeld om deze polymeer af te breken. Maar dat levert helaas monomeren op die niet goed te gebruiken zijn als chemische bouwstenen.' Daarom gingen Fraaije en zijn collega's in het Europese project SMARTBOX (Selective Modifications of ARomatics Through Biocatalytic Oxidations, selectieve modificatie van aromatische stoffen door bio-katalytische oxidatie) op zoek naar manieren om die monomeren aan te passen.

 

‘De chemische afbraak van lignine kan een aantal verschillende moleculen opleveren, en één daarvan vond ik er veelbelovend uitzien', vertelt Fraaije. Dit monomeer heet propylguaiacol en is bijna identiek aan een grondstof voor de productie van geurstoffen. Het is een aromatisch molecuul, wat wil zeggen dat het een ringstructuur bevat. Aan de ring zit een korte staart van drie koolstofatomen. ‘Wij wilden een dubbele binding aanbrengen in die staart, zodat het molecuul beter te gebruiken is als bouwsteen. En ik kende een enzym dat dit voor elkaar zou kunnen krijgen.'

 

Alcohol

Maar tests lieten zien dat dit enzym niet echt goed functioneerde en bovendien het verkeerde eindproduct opleverde. Fraaije verwachtte dat dit met wat kleine aanpassingen van het enzym wel te verhelpen was. ‘Samen met een partner uit Barcelona gebruikten wij rekenkundige modellen om te voorspellen welke aanpassingen nodig waren om het enzym stabieler, selectiever en sneller te maken in het omzetten van de monomeer in een nuttige bouwsteen.'

 

De eerste twee stappen waren relatief snel gezet. ‘Dat is dankzij de computerberekeningen, die tegenwoordig erg betrouwbaar zijn. In het verleden hadden we een groot aantal mutanten moeten maken in de hoop dat een ervan beter zou werken.' De stabiliteit verbeterde, waardoor het enzym enkele dagen kon blijven functioneren. Dat drukt de kosten, omdat er minder ‘vers' enzym nodig is in het proces. Verder kon het enzym van de koolstofstaart een alkeen of een alcohol maken. Die laatste is niet goed bruikbaar, maar door te zorgen dat er geen water kon komen bij de reactie in het enzym was het mogelijk de reactie richting de vorming van alkeen te sturen.

 

Opschalen

Maar naast die successen was er nog wel een probleem: het enzym werkte dramatisch langzaam. ‘We hebben toen de structuur laten bepalen door colllega's in Pavia', vertelt Fraaije. ‘En die ontdekten dat de monomeer covalent gebonden raakt aan het enzym op de plek waar de reactie plaatsvindt.' Covalente bindingen zijn erg sterk, dus het duurt lang voordat de aangepaste monomeer weer los komt. ‘Zo'n covalente binding tussen enzym en substraat is erg zeldzaam, maar ik had het al een keer zien gebeuren tijdens mijn eigen promotieonderzoek.'

 

Toen het probleem eenmaal duidelijk was, kon het relatief eenvoudig worden opgelost met nog een aanpassing van het enzym. Daarna werkte het uitstekend. Fraaije: ‘We hebben bij tests al een gram van het eindproduct gemaakt.' Het molecuul is bruikbaar als bouwsteen voor geurstoffen, maar is ook een goed uitgangsmateriaal voor het maken van een hele reeks andere stoffen, zoals vanilline, polymeren, fijnchemicaliën of epoxyhars. Een andere partner in het EU project, de Bio Base Europe Pilot Plant in het Belgische Gent, werkt inmiddels aan het opschalen van de productie van dit aangepaste prop ylguaiacol.

 

Aangepast enzym maakt bouwstenen lignine bruikbaarReactieschema van de omzetting van lignine in waardevolle chemische verbindingen met behulp van een aangepast enzym. | Illustratie Marco Fraaije, RUG 

 

Focus op ...

Agenda

27 maart 2023, Wisselende locaties

3D Delta Week

3D Delta Week is een reeks evenementen en activiteiten van 5 dagen op meerdere locaties, allemaal met een...

25 april 2023, Parijs (FR)

JEC World 2023

10 mei 2023, Hardenberg

Mix Noordoost 2023

Voor de makers van vandaag en morgen

Meer agendapunten »